Türk dünyasının kutsal yerleri

Cuci Han Türbesi

Günümüz Jezkazgan Bölgesi’ndeki Kengir Nehri’nin yukarı kuzey kıyılarında 1228–1230 yıllarında “Moğol Dönemi” olarak anılan ilk türbe, Cuci Han Türbesi inşa edildi. Türbenin bulunduğu yerden Kengir Nehri havzasına doğru yukarıdan bakınca geniş ova gözükür.

Türbenin mimari yapısı eski dönemlerin mimarlık geleneklerine dayanmakla birlikte yeni unsurları da görmek mümkündür.

Yapı, genelde olduğu gibi güneybatı yönüne bakmaktadır.

Dikdörtgen biçimindeki türbe, portal ve kubbeli bölmeden oluşur. 9,55×7,25 metrelik bir alanı kaplar. Yakılmış kırmızı tuğladan, kırık tuğlalardan yapılmış, pek derin olmayan temel üzerine yerleştirilmiştir.

Nakış için kullanılan tahta kerpiçlerin alanı 45х45 cm’dir. İç kubbe (yüksekliği 7,90 metre), “yalancı kemer” yöntemiyle yapılan kemerlere oturtulurken, dış kubbe (yüksekliği 7,37 metre) façetalı tambura yerleştirilmiştir. İç kubbeden çıkarılan ve pencere vazifesi gören “tündük”, dış kubbe yapılınca kapanmıştır. Türbe, iki yandan ve tamburun altından çıkarılan pencereler (35-55 cm) vasıtasıyla aydınlanır. Kubbe, nakışlı tuğlalarla süslenmiştir. Kubbeyi çok yüzlü tambura yerleştirme, Oğuz ve Kıpçak boylarına has yöntemdir. İç duvarlarda damga dışında süs bulunmaz. Zemin, tuğlalarla döşenmiştir. Kazma çalışmaları sırasında iki mezar bulunmuştur. Mezarın duvarları büyük tuğlalardan yapılmış olup altına ince tuğla döşenmiştir. Kemer, minare ve çadır alçı taşı ve kilden yapılırken diğer bölmeler çamurdan elde edilen eriyiğin kullanıldığı özel bir yöntemle yapılmıştır. Türbenin zeminine tuğla döşenmiştir. Cuci Han Türbesi, ülke kapsamında büyük öneme sahip tarihî ve kültürel anıtlar listesine dahil edilmiştir.

Kaynak: Türki Öneri. Antologiya (Türk Sanatı. Antoloji). Uluslararası Türk Akademisi, 2014 yılı.

Kapalı