Türk dünyasının kutsal yerleri

Alaşa Han Türbesi

Akorda Dönemindeki Deşt-i Kıpçak mimarlık sanatının muhteşem anıtlarından biri, Karakengir Nehri’nin orta kısımlarında yer alan Alaşa Han Türbesi’dir. Geleneksel mimari yapıda dik dörgen biçiminde inşa edilip kubbe ile kapatılmıştır. Tamamen yakılmış kırmızı tuğla kullanılmıştır. Anıt, 9,73×11,91 metrelik bir alanı kaplamakta, kubbenin çapı 5,81 metre, yüksekliği 10 metredir.

Giriş, oldukça gösterişlidir. Keçe çadırın ikili süslü tahta kapsını andırır. Giriş kapısının çerçevesine iki renkli çizgi çekilmiştir. Tuğla ile süslenmiş çizgi, türbeye hoş bir görüntü katmaktadır.

Dış duvarlar tuğladan kilim nakışlarına benzer nakışlarla süslenmiştir. Genel olarak göçebe kültüründeki türbe ve mazarların mimari yapısı korunmuştur.

Alaşa Han Türbesinin hem güzel hem de sağlam olması onun özel bir şekilde projelendirilmiş olduğunu, sağlam mimari yapıya sahip olduğunu sergiler. Örneğin, temelden kare biçiminde başlayan dört duvar, yükseldikçe oldukça kusursuz sekiz yüze ulaşır. Söz konusu sekiz yüz, aynı uyumla on altı yüzlü tambura kadar devam eder. Bu şekliyle keçe çadırın tavanını andırır. On altı yüzlü tamburun üzerinde kusursuz kubbe yükselir. Türbenin girişinde kalın duvarın arkasında merdivenli boşluk bulunur. Boşluk, türbenin ikinci katına, yani dış kısmına çıkarır.

Dış kısma çıktıktan sonra balkon gibi kemer siperin içinden geçerek on altı yüzlü tamburu dolanarak çıkılabilir. Türbenin bu bölümünden etrafa göz atıldığında bu noktanın etraftaki en yüksek yer olduğu fark edilir.

Türbenin tuğlaları farklı farklı kullanmak suretiyle eşkenar dörtgan, üçgen, yıldız gibi çeşitli nakışlar elde edilmiştir. Bazı tuğlaların yüzeyi ile yanlarında boy damgaları, desenler bulunur. İçerisi küçük altı pencereden geçen güneş ışınlarıyla aydınlanır.

Alaşa Han Türbesi duvarlarının kalınlığı 1 metreden fazladır. Onlar daha ziyade yapının taşıyıcı unsuru işlevi görür ve kubbeden gelen baskıyı azaltır. Kubbeden gelen ağırlık ise içe doğru yapılan 8 sivri uçlu kemer ve kolon sayılır.

Alaşa Han Türbesi, Karahanlı Devri mimarisinin başarılı örneklerinden biridir.

Kaynak: Türki Öneri. Antologiya (Türk Sanatı. Antoloji). Uluslararası Türk Akademisi, 2014 yılı.

Kapalı